شهریور
۲۶
۱۴۰۰

دانلود مقاله بررسی خداشناسی سعدی با تكيه بر صفات باری تعالی

آنچه در اين مجموعه گرد آمده است نتيجه بررسي دو اثر بزرگ سعدي – گلستان و بوستان –به تصحيح دكتر غلامحسين يوسفي است. هدف اصلي نگارنده بررسي خداشناسي سعدي با تكيه بر صفات باري تعالي بوده است.بخش اول شامل چكيده و پيش گفتار و مقدمه مي‌باشد… پیشنهاد می کنیم ادامه این مطلب مفید و ارزشمند را در مقاله بررسی خداشناسی سعدی با تكيه بر صفات باری تعالی دنبال نمایید. این فایل شامل ۲۵۳ صفحه و در قالب word ارائه شده است.

مقاله بررسی خداشناسی سعدی با تكيه بر صفات باری تعالی

مشخصات فایل بررسی خداشناسی سعدی با تكيه بر صفات باری تعالی

عنوان: بررسی خداشناسی سعدی با تكيه بر صفات باری تعالی
فرمت فایل : word (قابل ویرایش)
تعداد صفحات : ۲۵۳
حجم فایل : ۲۵۸ کیلوبایت

بخشی از  مقاله بررسی خداشناسی سعدی با تكيه بر صفات باری تعالی را در ادامه مشاهده خواهید نمود.

 

مقدمه:

سعدي در تاريخ ادب فارسي شاعري بزرگ و نويسنده­اي توانا واديبي فرزانه شناخته شده است. بیت های بلندی كه وي به صورت غزل، قصيده ، رباعي و ترجيع بند سروده از يك سو و دو كتاب مشهور او – بوستان و گلستان- از سوي ديگر دلیل آشکاری بر فسحت میدان ادب و ابداع در تعبیر، در آثار اوست.

بازنگري شعر و انديشه­هاي والاي سعدي در هر عصر و زمان و گلگشت در بوستان و گلستان وي كه، مشحون از عطر گل­هاي فرهنگ اسلامي است، آدمي را به كمال انساني و معنوي رهنمون مي‌سازد.

آثار سعدي بازگوي تلاش او براي بيان معرفت خداست. در مجموعه او، همه پديده­ها هدفمند است،تا انسان را از معرفت غریزی به معرفت ربانی فرصت عروج بخشد.

برگ درختان سبز پيش خداوند هوش                هر ورقي دفتري ست معرفت كردگار

«كليات، ص ۵۰۹»

«تسبيح كائنات، آمد و شد خورشيد و ماه و پويائي و كارگري و رسالت باد و ابر و باران، شكوه كوهساران و درياها، درختان، مرغان نغمه خوان، گياهان و ميوه­هاي الوان، مراحل تكوين جنين ، يادكرد صفات جلال و جمال الهي و ده ها موضوع ديگر، آرمان شعري سعدي را در شناخت خداوند تشكيل مي­دهد.» ([۱])

شيخ اجل، اشعار بلندی را در توحيد سروده است كه به صفات الهي چه جمالي و چه جلالي اشاره دارد و او را به داشتن علم و قدرت و لطف و كبريا … توصيف مي­كند و ذات پاكش را از هر شائبه ای منزه می شناسند.

وصف اين معاني در آثار گوناگون او بويژه بوستان هويداست. او علاوه بر دعوت انسانها به شناخت حق،آنها از تفكر در ذات الهي نهي مي­كند:

نه هر جاي مركب توان تاختن         كه جایی سپر بايد انداختن

«بوستان، ص ۳۵»

او طي طريق، تفكر در آثار و آيات و آلاء حق مي­داند نه تفكر بي‌حاصل در ذات اقدس الهي زيرا كه:

خاصان در اين ره فرس رانده­اند           به لااحصي از تگ فرومانده­اند

«بوستان، ص ۳۵»

او معتقد است اگر انسان در اين وادي بي‌كران، طالب فرس راندن است بايد آيينه دل را صيقل دهد و آنگاه كه عشق الهي در دل او تابيد با بال محبت در آسمان عشق به پرواز در آيد.

خواننده ارجمند در اين رساله علاوه بر آشنايي با سعدي و دوران او از جهت های مختلف به طرز تفکر و چگونگی عقاید او آگاهي مي­يابد.

با توجه به موضوع رساله- كه خداشناسي سعدي با تكيه بر صفات الهي ست- نگارنده صفات ذكر شده در گلستان و بوستان را استخراج كرده و با استناد به جمله ها و ابيات سعدي به توضيح آنها پرداخته است.

در ابتدا آيات در بردارنده هر صفت در ذيل همان صفت ذكر شده و بعد در صورت لزوم برخي صفت­ها را از لحاظ لغوي معني کرده است و سر انجام با آوردن نمونه های صفت مورد نظر از گلستان و بوستان،نظریه شیخ بیان شده است.

در انتها با بررسي اوصاف الهي، با توجه به بسامد بالاي صفات جمالي، نگارنده بر آن بوده است كه شيخ اجل بر رحمانيت حق بيش از قهاريت و جباريت او تکیه داشته و اين معرفت ناشي از حالت روحاني وي بوده كه ذات مطلق را نه به برهان بلكه به ذوق و وجدان درك كرده است.

از آنجا كه هر اثري ناگزير از عيب و نقص است، اينجانب نيز طبيعتاً كار خود را مبرّا از نقص و خطا نمي‌داند و اميدوار است ، كمبودها و نارسايي­هايي كه از ديد بنده پنهان بوده از راه تذكار استادان صاحب نظر جبران شود.

زندگی سعدی

زندگی سعدی:

«الشیخ الامام المحقق ملک الکلام افصح المتکلمین ابو محمد مشرف الدین ( شرف الدین ) مصلح بن عبدالله بن مشرف السعدی الشیرازی» ، از شاعران بزرگ زبان و ادب فارسی­ست. (۱)

غیر از لقب اکتسابی او – «افصح المتکلمین» – که هنرش به او بخشیده ، در شناسنامة او ، تکلیف هیچ چیز دیگر روشن نیست.(۲)

«ابوبکر بیستون» که چهل واندی سال بعد از شیخ ، کلیات و غزلیات او را جمع کرده و منظم ساخته است در مقدمه­ای که بر دیوان او نوشته، او را « مشرف المله و الدین مصلح الاسلام و المسلمین » می­خواند.

«حمدالله مستوفی» در «تاریخ گزیده» سعدی را «مشرف الدین مصلح شیرازی» معرفی می­کند.

در نسخة کهنه­ای از کلیات که در ۷۱۶ کتابت یافته و متعلق به «لقمان الدوله» بود در سال ۱۳۲۶ مورد استفادة «فروغی» برای تصحیح چاپ دیوان قرار گرفت، بخش «طیبات» بدین عبارت خاتمه می­پذیرفت: « و قد نقل هذا من حظ الامام المحقق المغفور مشرف المله و الدین مصلح السعدی…..» و قطعه سنگی که هنگام کندن زمین پیرامون آرامگاه سعدی برای تعمیر اسفالت از خاک بیرون آمد و در موزة «فارس» حفظ شده است و گمان می­کنند مربوط به سر در مقبرة قدیمی پیش از تعمیر «کریم خانی» بوده باشد. بر این پاره سنگ به خط ثلث، آیاتی از «قرآن» و شعری از سعدی و عباراتی در توصیف او که به نام سعدی ختم می­شده است که فعلاً دو کلمة اول و آخر آن بر جا مانده است: « ابو عبد…. السعدی » که به قرینه « ابو عبدالله …. سعدی » باید باشد.

«جامی» در «نفحات الانس» نام او را «مشرف الدین مصلح بن عبدالله» و در «بهارستان» «شیخ مصلح الدین» می­نویسد. نظر «ابن فوطی بغدادی» در کتاب «مجمع الالقاب» قدیمترین روایت راجع به معرفی اوست که بدین نام می­خواند:  « مصلح الدین ابو محمد عبدالله بن مشرف بن المعروف با السعدی الشیرازی »

روایت­ها بسیار است و «محیط طباطبایی» معتقد است می­توان با مقایسة آنها از روی حدس به وجود رابطه­ای میان لقب « مصلح الدین » و کنیه « ابو محمد » و اسم « عبدالله » و همچنین لقب « مشرف الدین » با کنیه ابو عبدالله پی برد. (۳)

برخی نیز نام کامل سعدی را «مشرف الدین بن مصلح الدین عبدالله» نام برده نه «مصلح الدین». (۴) «هانری ماسه» نیز در انتخاب نام او مردد مانده و اینگونه می­نویسد: « نام او را مصلح الدین یا بنا به قولی شرف الدین عبدالله یا مشرف الدین عبدالله گذاشتند » . (۵)

«یان ریپکا» در کتاب «تاریخ ادبیات ایران» او را «شیخ ابو عبدالله مشرف الدین مصلح، سعدی شیرازی می­نامد» . (۶)

نتیجة پژوهش­های دهه­های اخیر در نهایت این شده که به روایت ابن فوطی ( م ۷۲۳ هـ ) که معاصر سعدی بوده و با سعدی نامه­نگاری داشته است، رضایت دهنده و نام او را مصلح الدین، کنیه­اش را ابومحمد، لقبش را مشرف الدین یا شرف الدین و تخلصش را سعدی بدانند. (۷)

«تاریخ تولد او از مواردی­ست که مورد تردید واقع شده و نظریه پردازان با دلایل خاص خود آن را تعیین کرده و بر آن پا فشاری ورزیده­اند.

برای نوشتن زندگی نامة شخصی، می­توان به آثار بر جا مانده از آن شخص و یا شاهدان عینی تکیه کرد و از آنجا که در مورد سعدی افسانه­ها بسیار است، شواهد عینی وجود ندارد و آنچه که در تعیین تاریخ تولد یاری گراست، نگاه به آثار وبررسی آنهاست.

در آثار سعدی شواهدی که می­تواند گویای زمان تولد او ­باشد وجود دارد که هر ادیبی بنابر نظریة شخصی خود تاریخی بر تولد او ساخته­اند. به عنوان نمونه گروهی بنابر، بیان حال سعدی در «دیباچة گلستان» ، تاریخ تولد او را چنین گویند : چون شیخ شب هنگام تأمل ایام گذشته می­کرده و به عمر تلف شده تأسف می­خورده و این بیتها را مناسب حال خود می­گفته:

هر دم از عمر می­رود نفسی

 

چون نگه می­کنم نماند بسی

 

ای که پنجاه رفت و در خوابی

 

مگر این پنج روز دریابی (۸)

و در پایان دیباچه، زمان اتمام گلستان را به این تاریخ بیان می­کند :

در این مدت که ما را وقت خوش بود

 

ز هجرت ششصد و پنجاه و شش بود (۹)

پس سعدی در زمان اتمام گلستان ۵۰ سال داشته است و بنابراین تولد او ۶۰۶ هجری قمری می­باشد «محیط طباطبایی» این نظریه را رد کرده و تولد او را حدود ۵۸۵ قمری می­داند» . (۱۰)

برخی نیز تاریخ تولد او را ۵۸۰ ذکر کرده­اند. (۱۱) دکتر «ذبیح الله صفا» تاریخ تولد او را سال ۶۰۶ هجری می­داند . (۱۲) و «الطاف حسین حالی» ادیب و شاعر در اواخر قرن ۱۳ هجری، سعدی را شاگرد نظامیه­ای «ابوالفرج بن جوزی» بزرگ، در گذشتة سال ۵۹۷ هجری و صاحب کتاب مشهور «تاریخ المنتظم فی التاریخ الامم و الملوک»پنداشته و طاماتی بدین استدلال یافته که چون سعدی به هنگام در گذشت استادش بیش از ۹ سال نداشته، تولد او پیش از ۵۸۹ هجری بوده است. (۱۳)

بحث در مورد تاریخ تولد سعدی هنوزهم ادامه دارد اما سال ۶۰۶ قطعی ترین نظری است که پذیرفته­اند و متعقدند سعدی در آن سال در شیراز متولد شده است. (۱۴)

و نیز آنچه دربارة زندگی سعدی بیان شده با تکیه بر آثار او بویژه بوستان و گلستان است. بنابر روایت «تذکرة دولتشاه»پدر شاعر «عبدالله» و در خدمت «سعدبن زنگی» بوده و لقب «سعدی» را او برای خود برگزیده بود. اما بیشتر احتمال دارد خود شاعر به عنوان حق شناسی تخلص« سعدی » را انتخاب کرده باشد. (۱۵) در مورد تخلص سعدی نیز اظهار نظر بسیار است. برخی بر این نظر­ند که تخلص او مأخوذ او نام « سعد » پسر اتابک ابوبکر است و برخی هم تخلص او را مأخوذ از اسم سعد زنگی پدر اتابک ابوبکر می­دانند و محیط طباطبایی نیز معتقد است که تخلص سعدی باید از نسبت خانوادگی او گرفته شده باشد که منسوب به سعدبن عباده خزرجی صحابی­ست. (۱۶)

او در شیراز و بنابر گفتة خود در خانواده­ای فرهنگی به دنیا آمده است:

همة قبیلة من عالمان دین بودند

 

مرا معلم عشق تو شاعری آموخت (۱۷)

او از کودکی تحت تربیت پدر قرار گرفت و از هدایت و نصیحت او بر خوردار گشت. (۱۸)

سعدی در هر داستان موقعیتی را می­آفریند تا در آن فضا نکتة اخلاقی را بیان کند اما اگر برخی حکایت را مانند حکایت زیر بتوان واقعی پنداشت، چگونگی سالهای خردسالی­اش و اینکه پدرش از کارکنان سادة دیوان بوده و در رفاه بودند را می­توان فهمید: (۱۹)

ز عهد پدر یاد دارم همی

 

که باران رحمت بر او هر دمی

 

که در طفلیم لوح و دفتر خرید

 

 ز بهرم یکی خاتم زر خرید

 

بدر کرد ناگه یکی مشتری

 

به خرمایی از دستم انگشتری (۲۰)

از مرگ پدر در کودکی ­اش، سخن می­گوید :

مرا باشد از درد طفلان خبر

 

که در طفلی از سر برفتم پدر
(۲۱)

بعد از مرگ پدر، ظاهراً در حجر تربیت نیای مادری قرار گرفت. (۲۲) پس از محروم شدن از تربیت پدر شیراز تنها ماند. اما «اتابک سعد» مردی نبود که فرزند خدمتگزار پیشین خود را در سختی رها کند. در سایة توجه اتابک: سعدی که بی گمان بر اثر هوش و ذکاوت پیش رس خود انگشت نما بود به بغداد رهسپار گشت .(۲۳)

او که مقدمات دانش­های ادبی و شرعی را در شیراز آموخته بود برای اتمام تحصیلات به بغداد رفت زیرا در پی لشکرکشی­های خوارزم­شاه و ایلغارهای  مغول به بغداد رانده شد و در مدرسه نظامیة آن شهر، دانش آموزی را دنبال کرد. (۲۴)

تحصیلات مقدماتی سعدی در مدرسة عالی نظامیة بغداد- که توسط خواجه نظام الملک طوسی در نیمة قرن پنجم هجری در عصر سلجوقی برای پرورش فقیهان شافعی مذهب تأسیس شده بود- صورت گرفت. سعدی در اواخر دهة دوم در سدة هفتم برای تحصیل در آن جا، رحل اقامت ناپایدار افکند و این دوره تا سال ۶۲۳ هـ.ق دوام داشت.

این مدرسه برای هر طالب علمی کعبة آمالی بود که رسیدن به آرزوهای دین و دنیای خود را در آن می­یافت . زیرا این مدرسه، بزرگترین دانشگاه علوم دینی دنیای اسلام بود و نخستین استاد آن، «ابواسحاق شیرازی» (م ۴۷۶ هـ) پیشوای شافعیان بود که شهرتی جاودانه یافت و او ۱۵ سال قبل از سعدی از فارس وارد عراق شده بود.

ورود به مدرسة نظامیة بغداد در بین سایر مدارس نظام الملکی راحت­تر بود زیرا مدارس «مرو» و«بلخ» و «نیشابور» و «هرات» در آتش هجوم تاتار می­سوخت و دیگر شهرهای نظامیه­ای، مانند «اصفهان» شاهد درگیری تعصبات «خجندیان شافعی» و «ساعدیان حنفی» بودند.

دیدار سعدی از «عراق» و اقامت او در «بغداد» با نیمه خلافت دیر پای «ناصر» (۵۷۵-۶۲۳هـ ) و خلافت یک سالة پسر و جانشینانش «الظاهر» ( ۶۲۲-۶۲۳هـ ) و خلافت «مستنصر»  ( ۶۲۳-۶۴۰ هـ ) و «مستعصم» آخرین خلیفة «عباسی» ( ۶۴۰-۶۲۳ هـ ) تقارن داشته است.

بغداد در آن زمان بیش از سی مدرسه داشت و در بین این همه مدارس، تنها مدرسة نظامیه بود که هر استاد و طالب علم حضور در آنجا را افتخاری می­شمرد. مدرسة «مستنصریه» با حمایت مادی و معنوی «مستنصر بالله عباسی» خلیفة وقت برای مذهب اربعه سنیان، با شکوه عظیمی ساخته شده بود ولی نتوانست با نظامیه رقابت کند. مخصوصاً در ایام «مستعصم» ( ۶۴۰-۶۵۶ هـ ) کار تجسس در عقاید و تجاوز به آزادی شغلی و فکری دانشمندان به جایی رسیده بود که وزیر، استادان «حنفی» ، «مالکی» شافعی ، «حنبلی»  مستنصریه را متعهد ساخته بود که در مجالس درس سخنی از خویش نگویند وتنها به گفته­ها و نوشته­های پیشینیان و تکرار مکررات در مسایل مذهبی بسنده کرده و این چنین باب اجتهاد و نقد و نظر را در این دانشگاه بزرگ مرکز خلافت عباسی مسدود کردند. سعدی در چنین فضای فکری و زمان و مکان سیاسی، اجتماعی، بغداد را دیده و فقط در مدرسه نظامیه تحصیل کرده است. (۲۵)

اشارت شعدی به تحصیل در بوستان چنین است:

مرا در نظامیه ادرار بود

 

شب و روز تلقین و تکرار بود

 

مراستاد را گفتم ای پر خرد

 

فلان یار بر من حسد می­برد

 

شنید این سخن پیشوای ادب

 

به تندی بر آشفت و گفت ­ای عجب

 

حسودی پسندت نیامد زدوست

 

که معلوم کردت که عیبت نکوست؟

 

گر او راه دوزخ گرفت از خسی

 

از این راه دیگر تو دروی رسی (۲۶)

در زمان ورود سعدی به نظامیة بغداد، کتب متعددی در مورد «الهیات» «فقه» ، «تفسیر قرآن» توسط استادان آن مرکز تألیف شده بود. (۲۷)

در نظامیة، آموزش بر مبنای فرقة شافعی تنظیم شده بود و به دلیل جدیت و کوشایی سعدی، طولی نکشید که علاوه بر گرفتن مستمری، عنوان معید نیز پیدا کرد. (۲۸)

تحصيل او در بغداد رويدادي است كه از جنبة هنر شاعري سعدي كه بگذريم جنبه‌هاي ديگر شخصيت او را شكل مي‌دهد. (۲۹)

دربارة استادان و مشایخ سعدی در مدرسة نظامیة بغداد ، اشاره­ای- در نظم و نثر او و حتی در نوشته­های قدمایی که در مورد احوال و آثار او تفحص کرده­اند- دیده نمی­شود. از بزرگان علمی و عارفانی که سعدی به عنوان مشایخ خویش در بغداد از آنان نام برده است یکی «ابوالفرج بن الجوزی» ملقب به محتسب، متوفی ۶۵۶ قمری­ست. (۳۰) همچنین تحت تاثیر صوفی عالی قدر «شیخ شهاب الدین سهروردی» متوفی ۶۲۳ هـ. ق قرار گرفت . (۳۱) در یکی از حکایات بوستان از او نیز یاد می­کند :

مقامات مردان به مردی شنو

 

نه از سعدی از سهروردی شنو

 

مرا شیخ دانای مرشد شهاب

 

دو اندرز فرمود بر روی آب (۳۲)

سعدی علاوه بر کسب تربیت و قبول نظر عارفان و پیران، به عده­ای از آنان ارادت ورزیده و کسب فیض کرده است با این تفاوت که اطاعت صرف از آنها نداشته و فقط از مصاحبت و گفتار و نظرهای آنان برخوردار بوده است. و ذکر نام بعضی از مشایخ مانند «عبدالقادر» گیلانی، باعث شده کسانی مثل دولتشاه او را از مراد و مشایخ سعدی بدانند. (۳۳)

سعدی سفرهای بسیار و متعددی داشته است که برای آنها انگیزه­هایی قائل شده­اند. سفرهای سعدی را نتیجة، طبع بی­آرام او دانسته­اند که ثمری بس گرانبها داشت. (۳۴)

«هانری ماسه» می­گوید: «دو انگیزه موجب شد که سعدی به مسافرت اقدام کند. اول فریضة حج و دوم شهر بغداد که مبدأ مسافرتها و سرمنزل همة جاده­ها بود و به این ترتیب شاعر به طور مستقیم به مسافرت­های دور و دراز تمایل پیدا می­کرد و از طرفی در ممالک اسلامی، مسافرت نوعی ریاضت اجباری از برای درویشان به شمار می­آمد و دیگر اینکه شاید نشانه­های مکرر عدم ثبات سیاسی، در تصمیم سعدی برای دور شدن از بغداد مؤثر بوده است». (۳۵) همچنین، بی­شک سعدی از سر کنجکاوی و برای فرار از بلا یا به گردش در کشورهای آسیایی مصمم شد و البته ذوق سفر نیز در دلش­جا گرفته بود زیرا در کلیات اشارات متعددی به منافع و مزایای سفر دارد. بنابراین سعدی در دوران پیری، هیچ تأسفی نداشته که مدتی دراز، زندگی پر حادثه و پرخطر مردم سفری را برگزیده بوده است. (۳۶) درباب هشتم گلستان می­گوید: عاقل چون خلاف اندر میان آید، بجهد و چون صلح بیند لنگر بنهد که آن جا سلامت بر کران است و این جا حلاوت در میان. (۳۷)

سفرهای سعدی از بغداد در حدود سال (۶۲۰-۶۲۱) آغاز شد و در سال ۶۵۵ با بازگشت به شیراز پایان پذیرفت. او در ابتدا به بغداد سفر کرد و بعد سفرهای طولانی او به حجاز و شام و لبنان و روم بود که از هر جایی توشه­ای اندوخت. (۳۸)

دکتر «اته» آغاز سفرهای طولانی او را سال ۶۲۴ هـ.ق- زمانی که سعدی از بغداد به شیراز بازگشته و وضع آشفتة فارس را دیده و آنجا را ترک می­کند- می­داند و معتقد است در حدود سی سال تا ۶۵۴ در سرزمین­های اسلام از هند در مشرق ایران و سوریه و حجاز در مغرب ایران به سیر و سیاحت می­پردازد.

از نظر او، سعدی طی این سفرها، بلخ، غزنه، پنجاب، سومنات، گجرات، یمن، حجاز و دیگر قسمتهای عربستان حبشه، شام، بویژه دمشق و بعلبک، افریقای شمالی و آسیای صغیر را دیده است. او همه جا مانند درویش واقعی به جاهای گوناگون سفر کرده و با همه صنف­ها و طبقات مردم نشست و برخاست داشته است.

برخی سفرهای او را می­توان با توجه به حکایت­هایش در گلستان و بوستان توجیه کرد. گاه به وجه دردناکی با کاروان حج بیابان­های سوزان «عربستان» را پیموده و گاه در «کاشغر» با شاگردان مدرسه به بذله­گویی پرداخته و…..» (۳۹)

بازگشت او را از سفرهای طولانی، شیراز سال ۶۵۴ دانسته و فعالیت ادبی او مربوط به این دوره از زندگی اوست. (۴۰)

«ذبیح­الله صفا» سفر او را به مکه یکبار پس از سال ۶۵۵ می­داند. «دولتشاه» با اطمینان می­گوید که سعدی چهارده بار به زیارت خانة خدا رفته است و هازی ماسه نیز تا حدی این گفتة دولتشاه را پذیرفته می­گوید: «به فرض این که دولتشاه مبالغه کند لااقل سعدی چند بار به مکه رفته است و در گلستان حداقل در شش مورد به این زیارت­ها اشاره کرده است. (۴۱)

از خستگی حاصل از این سفرها، سعدی در دو مورد سخن به میان می­آورد. (۴۲)

برخی از سفرهای سعدی را خیالی و بافتة ذهن شاعر می­دانند. مخصوصاً سفر به هند تا دیار فرنگ. (۴۳) و برخی دیگر معتقدند که نام مکان­هایی که در گلستان آمده است چه بسا سفر واقعی سعدی نباشد بلکه به خاطر شهرت آنها و یا موسیقی کلام باشد. (۴۴)

از نظر «محمدعلی اسلامی ندوشن»، سفرها اکثراً واقعی بوده­اند. سفرها چون دلایل دارند و مورد به مورد آنها گفته شده است و دیگران که معاصر سعدی بوده­اند یا اندکی بعد از سعدی بوده­اند آنرا قبول کرده­اند. شاید در مورد برخی از آنها غلو شده باشد ولی این بدان معنی نیست که چون دیباچه گلستان را خیالی گرفته­اند پس سفرها هم خیالی بوده­اند. (۴۵)

آثار سعدی که گاه جداگانه و گاه در قالب کلیات که حاوی رساله­ها و بوستان و گلستان و ملمعات و ترجیعات و قصاید و غزلیات بوده، به طبع رسیده است.

آثار او را می­توان به دو دسته منظوم و منثور تقسیم کرد. در رأس آثار منظوم او، که در نسخه­های کهن کلیات «سعدی نامه» نامیده شده، بوستان است. تاریخ اتمام آن ۶۵۵ هجری ست و شامل ده باب به نامهای، عدل، احسان، عشق، تواضع، رضا، ذکر، تربیت، شکر، توبه، مناجات و ختم کتاب است. او این کتاب را در قالب مثنوی به بحر متقارب و به نام «اتابک ابوبکر سعدبن زنگی» سروده است. این کتاب مثنوی عارفانه است. اما بر روی هم او به تفکر انتزاعی عرفانی چندان علاقمند نیست جز آنکه آنها را در زندگانی روزمره، یعنی اصول اخلاقی و آموزنده­ای که خود قبول دارد، به کار می­برد و هدف نظری را دنبال می­کند.

از اثرهای منظوم دیگر او: قصیده­های عربی­ست که کمتر از هفتصد بیت و مشتمل بر معانی غنایی و مدح و نصیحت و یک قصیده در مرثیة المستعصم بالله است. قصیده­های فارسی نیز در موعظه و نصیحت و توحید و مدح شامان و بزرگان دارد. مرثیه­های او که برای «المستعصم» و «ابوبکر بن سعدبن زنگی» . «سعدبن ابوبکر» و «امیرفخرالدین ابی­بکر» و «عز­الدین احمدبن یوسف» سروده و نیز یک ترجیح بند در مرثیة اتابک سعدبن ابی­بکر دارد.

غزل­های او شامل ملمعات، مثلثات، ترجیعات، طیبات، بدایع، خواتیم و غزل قدیم.

قطعه­هایی به عربی و فارسی و غالباً در مدح صاحب دیوان جوینی ساخته شده است بنام او «صاحبیه» نامیده شده است. از آثار منظوم دیگر «خبیثات» است که مجموعه­ای از شعرهای هزل و در مثنوی انتقادی و چند غزل و قطعه و رباعی­ست که همة آنها رکیک نیست بلکه بعضی متضمن مطایبه­های مطبوع و منظوم است و آثار منثور او:

رسالات شش­گانة سعدی، آیتی از کمال سخنوری و نمودار استادی وی در نگاشتن نثر عرفانی­ست.

رساله دوم، مجالس پنجگانه، گویای مقام والای وی بر منبر و عظ و خطابه بوده، متضمن تفسیر و شرح بعضی از آیات در حاوی مضامین عارفانه است.

گلستان: اثر منثور استاد، در بهار ۶۵۶، به نام سعدبن ابوبکر، در هشت باب نگاشته شده و حاوی معانی بلند حکمی و اخلاقی و عرفانی و اجتماعی. (۴۶)

در گلستان جا به جا، نکته­ها و نتیجه­گیری­های اخلاقی فراوان به شعر آورده شده و بی­گمان در این کار مناجات انصاری سرمشق او بوده است و شگرد برتر داستان سرایی و نکته­های دقیق کنایه­آمیز در بخش­های حرف­های کلیشه­ای- که در گلستان فراوان است- دست استادی بزرگ را نشان می­دهد. (۴۷)

تاریخ وفات سعدی موضوعی مبهم و بحث­انگیز است. زیرا شرح حال­نویسان ایرانی دربارة تاریخ وفات به دو دسته تقسیم شده­اند. بعضی (مستوفی، خواند میر و امین احمد رازی) هفدهم ذی­الحجه ۶۹۰هـ.ق را پذیرفته­اند و دیگران (دولتشاه، جامی و حاجی خلیفه) شوال ۶۹۱ هـ.ق را تاریخ وفات می­دانند. (۴۸)

«قزوینی» به وفات سعدی در سال ۶۹۱ ق رضایت داده است. (۴۹)

«ادوارد برون» وفات او ار سال ۶۹۰ هـ.ق دانسته است. (۵۰) در حالیکه وفات سعدی را در مأخذها به چند گونه نوشته­اند اما ذی­الحجه سال ۶۹۰ هـ.ق به حقیقت نزدیکتر است. (۵۱)


پی­نوشت:

۱- ذبیح­الله صفا، تاریخ ادبیات در ایران (۱۳۵۱، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران) جلد ۳ ص ۵۸۴-۵۸۵

۲- نقل به مضمون، ر.ک: ضیاء موحد، سعدی (چاپ سوم، ۱۳۷۸، انتشارات طرح نو) ص ۲۳

۳- محمد محیط طباطبایی، نکاتی در سرگذشت سعدی، ذکر جمیل سعدی، کمیسیون ملی یونسکو- ایران (۱۳۶۹، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی) جلد ۳، ص ۱۹۱-۱۹۴٫

۴- ادوارد برون، تاریخ ادبی ایران، ترجمه و حواشی: علی پاشا صالح (۱۳۵۸، انتشارات امیرکبیر) جلد ۲ ص ۸۸۷

۵- هانری ماسه، تحقیق دربارة سعدی، ترجمه: محمد حسن مهدوی اردبیلی، غلامحسین یوسفی (۱۳۶۴، انتشارات توس) ص ۱۷

۶- یان ریپکا، تاریخ ادبیات ایران، ترجمه: ابوالقاسم سری (۱۳۸۳، انتشارات سخن) جلد ۱ ص ۴۵۱

۷- سعدی، ص ۲۴، نیز. ر.ک: تاریخ ادبیات در ایران، جلد ۳ ص ۵۸۶-۵۸۸

۸- سعدی، گلستان، تصحیح: غلامحسین یوسفی (چاپ ششم، ۱۳۸۱، انتشارات خوارزمی) دیباچه، ص ۵۲٫

۹- همان مأخذ، ص ۵۷

۱۰- سعدی، ص ۳۲-۳۵؛ نیز. ر.ک: نکاتی در سرگذشت سعدی، ص ۱۹۸-۲۰۰

۱۱- تحقیق درباره سعدی، ص ۱۷؛ نیز. ر.ک: تاریخ ادبی ایران، جلد ۲، ص ۸۸۷

۱۲ تاریخ ادبیات در ایران، جلد ۳، ص ۵۸۹

۱۳- نورالله کسایی، تحصیلات سعدی در بغداد و نظامیة بغداد، سعدی­شناسی، به کوشش: کوروش کمالی سروستانی (۱۳۷۸، بنیاد فارسی شناسی) دفتر دوم ص ۸۰؛ نیز. ر.ک: الطاف حسین حالی، حیات سعدی، ترجمه: سیدنصرالله سروش (تهران، ۱۳۱۶، بنگاه دانش) ص ۱-۴

۱۴- سعدی، ص ۳۳

۱۵- تحقیق دربارة سعدی، ص ۲۲

۱۶- نکاتی در سرگذشت سعدی، ص ۱۹۴-۱۹۵؛ نیز.ر.ک: تاریخ ادبی ایران، جلد۲، ص ۸۸۸؛ نیز.ر.ک: تحقیق دربارة سعدی ص ۲۲

۱۷- کلیات سعدی، تصحیح: محمدعلی فروغی (چاپ هفتم، ۱۳۷۹، انتشارات ققنوس) غزلیات، ص ۳۹۴، ۳۲-ط-ب

۱۸- تاریخ ادبیات در ایران، جلد ۳، ص ۵۹۲

۱۹- تحقیق درباره سعدی ص ۲۲-۲۵

۲۰- سعدی، بوستان، تصحیح: غلامحسین یوسفی (چاپ هفتم، ۱۳۸۱، انتشارات خوارزمی) باب ۹، ص ۱۸۹، بیت ۳۷۵۱

۲۱- همان مأخذ، باب ۲، ص ۸۰، بیت ۱۱۵۲

۲۲- تاریخ ادبیات در ایران، جلد ۳، ص ۵۲۹

۲۳- تحقیق دربارة سعدی، ص ۲۶؛ نیز.ر.ک: تاریخ ادبی ایران جلد ۲، ص ۸۸۸

۲۴- تاریخ ادبیات ایران، جلد ۱، ص ۱۵۱؛ نیز.ر.ک: تاریخ ادبیات در ایران، جلد ۳، ص ۵۹۳

۲۵- تحصیلات سعدی در بغداد و نظامیة بغداد، ص ۷۶-۷۹؛ نیز.ر.ک: تاریخ ادبی ایران جلد ۲، ص ۸۸۸

۲۶- بوستان، باب ۷، ص ۱۵۹ بیت ۳۰۲۱

۲۷- نقل به مضمون،ر.ک: تحقیق دربارة سعدی، ص ۳۱

۲۸- نقل به مضمون،ر.ک: همان مأخذ ص ۳۷؛ نیز.ر.ک: بوستان، باب ۷، ص ۱۵۹ بیت ۳۰۲۱ ؛ نیز.ر.ک: گلستان، باب۲، ص ۱۰۳، حکایت ۳۶

۲۹- سعدي، ص ۵۱

۳۰- نقل به مضمون، ر.ک: تحصیلات سعدی در بغداد و نظامیه بغداد، ص ۷۹-۸۰؛ نیز.ر.ک: گلستان، باب ۲، ص ۹۴؛ نیز.ر.ک: تاریخ ادبیات در ایران، جلد ۳، ص ۵۹۳؛ نیز.ر.ک: سعدی، ص ۵۸

۳۱- تاریخ ادبی ایران، جلد ۲، ص ۸۸۸؛ نیز.ر.ک: تحقیق دربارة سعدی، ص ۳۵- ۳۷

۳۲- کلیات سعدی، به اهتمام: محمدعلی فروغی (چاپ دوم، تهران، ۱۳۵۶) ص ۲۵۹

۳۳- نقل به مضمون، ر.ک: تاریخ ادبیات در ایران، جلد ۳، ص ۵۹۵-۵۹۶؛ نیز.ر.ک: تحقیق درباره سعدی ص ۳۴-۳۵؛ نیز.ر.ک: گلستان، باب ۲، ص ۸۷

۳۴- تاریخ ادبیات ایران، جلد ۱، ص ۴۵۱

۳۵- تحقیق دربارة سعدی، ص ۴۰

۳۶- همان مأخذ، ص ۵۷

۳۷- گلستان، باب ۸، ص ۱۸۹

۳۸- تاریخ ادبیات در ایران، جلد ۳، ص ۵۹۶-۵۹۷

۳۹- تاریخ ادبی ایران، جلد ۲، ص ۸۸۸-۸۸۹

۴۰- همان مأخذ، ص ۸۸۹

۴۱- تحقیق دربارة سعدی، ص ۵۱؛ نیز.ر.ک: گلستان، باب۲، ص ۹۲-۹۳؛ باب ۲، ص ۹۷

۴۲- تحقیق دربارة سعدی، ص ۵۲؛ نیز.ر.ک: گلستان، باب ۲، ص ۹۱؛ نیز.ر.ک: بوستان، باب ۸، ص ۱۷۴ بیت ۲۳۹۸

۴۳- تحصیلات سعدی در بغداد و نظامیة بغداد، ص ۷۶؛ نیز.ر.ک: تاریخ ادبیات ایران، جلد اول، ص ۴۵۱

۴۴- سعدی، ص ۴۲

۴۵- محمدعلی اسلامی ندوشن، چهار سخنگوی وجدان ایرانی (۱۳۸۳، نشر قطره) ص ۱۲۱

۴۶- تاریخ ادبیات ایران، جلد ۱، ص ۴۵۲-۴۵۳؛ نیز.ر.ک: تاریخ ادبیات در ایران، جلد ۳، ص ۶۰۵-۶۰۷؛ نیز.ر.ک: حکمیه دبیران، تأثیر قرآن و حدیث در آثار سعدی، ذکر جمیل سعدی، کمیسیون ملی یونسکو –ایران (۱۳۶۶، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی) جلد ۲، ص ۲۹-۳۰

۴۷- تاریخ ادبیات ایران، جلد ۱، ص ۴۵۳

۴۸- تحقیق دربارة سعدی، ص ۱۲۷-۱۲۸

۴۹- سعدی، ص ۴۳

۵۰- تاریخ ادبی ایران، جلد ۲، ص ۸۸۷

۵۱- تاریخ ادبیات در ایران، جلد ۳، ص ۵۹۹

 

 

 

 

 

 

 

در صورت تمایل شما می توانید مقاله بررسی خداشناسی سعدی با تكيه بر صفات باری تعالی را به قیمت ۲۹۹۰۰ تومان از سایت فراپروژه دانلود نمایید. اگر در هر کدام از مراحل خرید یا دانلود با سوال یا ابهامی مواجه شدید می توانید از طریق آدرس contact-us@faraproje.ir و یا ارسال پیامک به شماره: ۰۹۳۸۲۳۳۳۰۷۰ با ما در تماس باشید. با اطمینان از وب سایت فراپروژه خرید کنید، زیرا پشتیبانی سایت همیشه همراه شماست.




فرستادن دیدگاه

رشته تحصیلی

تازه ترین مطالب

پشتیبانی سایت

پشتیبانی سایت